Verder werken aan integraal denken en doen in kinderopvang en onderwijs
In de discussie over nieuwe schooltijden komen we steeds vaker de term integraal kindercentrum (IKC) tegen. In een integraal kindercentrum werken scholen en kinderopvangorganisaties nauw met elkaar samen in een geïntegreerd en aaneengesloten programma met onderwijs, opvang, sport en ontspanning. Recent verschenen boeken van het NJi en Sardes, artikelen vin vakbladen en een routekaart, ontworpen door de Argumentenfabriek. Tijd om stil te staan bij de basis én de toegevoegde waarde van het IKC.
Wat is een IKC?
Studulski (2010) omschrijft een IKC als volgt: ‘een voorziening voor kinderen van tenminste 0-12 jaar, waar zij gedurende de dag komen om te leren, spelen, ontwikkelen en ontmoeten. Alle ontwikkelingsgebieden komen aan bod. (..) Het centrum biedt kinderen een dagprogramma voor zolang als zij willen deelnemen.’ Kortom, een IKC is een voorziening waarin organisaties als onderwijs, KDV, BSO, PSZ en welzijnsactiviteiten voor kinderen samengevoegd zijn. Het gaat om één fysieke locatie en een nieuwe organisatievorm.
Karakteristieken van het IKC (bron: www.anderetijdeninonderwijsenopvang.nl):
- aaneengesloten programma met afwisseling in blokken met onderwijs, opvang, sport en ontspanning;
- het gehele jaar open, geen collectieve schoolvakanties;
- één loket voor ouders en kinderen;
- geïndividualiseerd onderwijs;
- eenduidig pedagogisch beleid;
- één team van medewerkers vanuit verschillende disciplines;
- concentratie van voorzieningen in één gebouw.
Brede schoolontwikkeling
De vraag die opkomt is: wat is het verschil tussen een Brede school en een IKC? Om dit te kunnen beantwoorden, licht ik eerst enkele trends in de Brede schoolontwikkeling toe. In de Brede school zijn een drietal ontwikkelingen relevant: ambitieniveaus, talentontwikkeling en andere schooltijden.
Ambitieniveaus
De ambitieniveaus in de Brede school zijn ontstaan vanuit het bouwen aan gezamenlijke huisvesting, maar in 2006 op een landelijke expertmeeting ook inhoudelijk uitgewerkt. De samenwerking binnen een Brede school kan volgens vier ambities worden vormgegeven:
- Back-to-back: er is geen sprake van samenwerking, geen afstemming.
- Face-to-face: enkele instellingen werken in een netwerk samen, ieder heeft zijn eigen taken. Partners kennen deze en waar mogelijk vindt organisatorische afstemming plaats.
- Hand-in-hand: instellingen werken samen (in een netwerk of gezamenlijk gebouw), men stemt het eigen aanbod op elkaar af en zoekt waar mogelijk verbinding. Bijvoorbeeld: het kunstmenu van de basisschool wordt vervolgd door keuzeworkshops bij de welzijnsstichting, waar ook BSO-kinderen aan deelnemen. Er is duidelijke samenhang, samenwerking en afstemming.
- Cheek-to-cheek: er is sprake van een integrale aanpak en samenwerking. Doelen en activiteiten worden door de partners samen geformuleerd. Er is een doorgaande lijn. Tevens wordt er gewerkt volgens een afgestemd pedagogische didactische aanpak (pedagogische dialoog) en daar waar mogelijk worden medewerkers ingezet in meerdere werksoorten c.q. afdelingen.
Talentontwikkeling
De tweede belangrijke ontwikkeling is dat de Brede school zich niet meer alleen richt op ‘achterstandskinderen’. Daar waar in de jaren tachtig de Brede scholen ontstonden, werd in eerste instantie ingezet op achterstandbestrijding. De laatste jaren is waar te nemen dat talentontwikkeling centraal staat: de Brede school voor alle kinderen. Volgens het laatste jaarbericht van Oberon over de Brede school (2009) is talentontwikkeling voor tweederde van de Brede scholen het meest sluitende profiel: ‘talentontwikkeling is het nieuwe leidmotief’.
Andere schooltijden
Tot slot het derde punt: de schooltijden veranderen. De Nederlandse schooltijden met een middagpauze en lange vakanties komen voort uit een agrarisch samenlevingsmodel. Veel scholen herkennen het probleem van veel overblijvende kinderen en het gebrek aan vrijwilligers. Ook is de wetgeving tan aanzien van overblijven veranderd: scholen dragen de verantwoordelijkheid. Hierdoor zijn veel scholen de laatste jaren anders naar de schooltijden gaan kijken. Dat, aangevuld met de ervaringen vanuit het biologisch ritme (Op welke moment van de dag staan kinderen het meest open voor leren? En wat zou dan het karakter van de les moeten zijn?), versterkt deze discussie. Verschillende scholen experimenteren met andere tijden of zijn zelfs tot een ander rooster overgegaan. Het vijf gelijke dagen model, het biologisch ritme of een continurooster zijn het meeste voorkomende. De keuze van de schooltijden is van invloed op de BSO: zowel qua tijd, programma-aanbod, ruimtegebruik, als behoefte van ouders. Scholen en kinderopvang moeten elkaar in de discussie over andere schooltijden dan ook vroegtijdig opzoeken.
Wordt elke Brede school een IKC?
Komt het IKC niet vanzelfsprekend voort uit de Brede schoolontwikkeling? Een vraag waar we niet omheen kunnen. En die niet met ja óf nee beantwoord kan worden, maar met ja én nee! Het IKC komt voort uit de inhoudelijke ontwikkelingen van de Brede school. Gelukkig zijn er steeds meer Brede scholen die hun inhoudelijke samenwerking uitbouwen en zo meer toegroeien naar een integrale aanpak en integraal programmeren. Termen die hiervoor gebruikt worden zijn 'Brede buurtschool plus', 'educatief centrum' of dus 'IKC'.
Groot struikelblok voor een écht integrale aanpak echter zijn regels, organisatiemodellen, wetten en financiering. En daar heeft het IKC een ambitie in: namelijk het doorbreken van organisatie-eigen regelgeving, ten gunste van versterking van het geheel. Deze ambitie reikt verder dan de Brede school.
Echt integraal denken én doen
Staatsecretaris Dijksma was ruim een jaar geleden voornemens om meer experimenteerruimte in het onderwijs en BSO toe te staan. De stap naar een IKC leek klein te zijn. Het huidige kabinet vaart echter een andere koers. Het gaat nu dus om bereidheid en mogelijkheden van samenwerkende organisaties om echt integraal te denken en te doen. En de organisatie(s) daar dan ook toe in te richten. Daarbij maakt het in mijn ogen niet uit of het nu 'Brede school plus', 'integraal kindcentrum', 'educatief centrum', 'Sterrenschool' of 'IKC heet. Zolang de behoeften van de kinderen leidend zijn, sluit het aan bij de geformuleerde definitie van het IKC.
Jeanne van Berkel,
adviseur
Bronnen:
http://www.anderetijdeninonderwijsenopvang.nl/
http://www.educatief-centrum.nl/
http://www.ikc-congres.nl/
Bron: digitale nieuwsbrief Onderwijs 2, JSO, november 2011
