Vaders & Opvoeding

Uit verschillende hoeken zijn de laatste jaren pleidooien te horen voor meer en expliciete aandacht voor de rol van vaders bij de opvoeding van kinderen. Opvoeding is nog steeds een zaak van voornamelijk vrouwen, zowel op school, in welzijnsinstellingen als thuis. Zo missen met name de jongens belangrijke rol- en identificatiemodellen die nodig zijn om hen tot evenwichtige, verantwoordelijke mannen te laten opgroeien.

Met subsidie van de provincie Zuid-Holland zette JSO het project “Opvoedingsondersteuning aan vaders’’ op. Het project richt zich op specifieke groepen vaders (vaders met een migranten- of vluchtelingenachtergrond). De eerste stappen in het traject waren een literatuuronderzoek (lees hier de samenvatting) door studenten van de universiteit Leiden en een behoefteonderzoek onder vaders, uitgevoerd door het Tympaan Instituut. Uit de interviews zijn criteria afgeleid waaraan de ondersteuning aan vaders moet voldoen.

JSO ontwikkelde een basistraining van twee dagdelen en voerde deze uit. Voor elke training is een draaiboek ontwikkeld, evenals een informatiemap voor deelnemers. Verder ontvingen alle deelnemers de zogenoemde toolkit die JSO ontwikkelde. Dat is een handreiking om zelf vaderactiviteiten op te zetten en uit te voeren. De handreiking omvat onder meer achtergrondinformatie, een theoretisch kader, een stappenplan voor het opzetten van activiteiten, tips voor werving en werkvormen voor vaders van kinderen in verschillende leeftijdscategorieën alsmede een CD-ROM met vrij beschikbare foto’s van vaders met zonen/dochters, ingedeeld naar etnische achtergrond.

De training 'Vaders & Opvoeding' wil de rol van vaders in de opvoeding versterken. De training van twee dagdelen is er op gericht kennis over te dragen aan begeleiders die de intentie hebben in de opvolgende periode een vaderactiviteit te starten binnen hun organisatie. Het gaat om professionals en vrijwilligers van ondermeer opvoedbureaus, welzijnsinstellingen, zelforganisaties, organisaties voor migranten, vluchtelingen, instellingen voor kinderopvang en basisscholen. Naast informatieoverdracht ligt in de training de nadruk op het bespreken en verwerken van de informatie middels opdrachten, oefening, casuïstiek en reflectie.
In de vervolgmodule wordt nader ingegaan op het toepassen van de opgedane kennis uit de eerste trainingsdag in de dagelijkse praktijk van de professionals.

Doelgroep

Direct: professionals en vrijwilligers die met vaders werken.
Indirect: Moeilijk bereikbare en risicogroepen vaders (zoals allochtone vaders, jonge vaders en alleenstaande vaders).

Vergelijkbare programma's

Van dit tweede lijnsprogramma zijn geen vergelijkbare programma's bekend.

Status van effectiviteit

Aanvraag bij NJi voor toekenning van de status ‘theoretisch goed onderbouwd’ is in voorbereiding. Een uitgebreide evaluatie is uitgevoerd in het kader van het onderzoek door het Tympaan Instituut. Dit onderzoek is in maart 2009 afgerond. Met het oog op bijstelling en verbetering van de projectproducten, onderzocht Tympaan de beide trainingsmodules, het gebruik van de handreiking en de uitvoering van de vaderactiviteiten van de instellingen die meedoen met het project. De producten zijn op basis van de aanbevelingen van het Tympaan Instituut verbeterd.

Het onderzoek van het Tympaan Instituut leidt tot de volgende conclusies:

Training:

implementatieonderzoek: alle onderdelen van de training zijn uitgevoerd; wel is bij een aantal onderdelen afgeweken van de volgorde en de beschrijving van de trainershandleiding.
veranderingsonderzoek: de doelen van de training zijn grotendeels behaald, maar niet bij alle deelnemers; de training heeft geleid tot bewustwording en hernieuwde inspiratie bij de deelnemers voor hun werk.
tevredenheidsonderzoek: de deelnemers beoordelen de training met een gemiddeld rapportcijfer van een 7,7.

Handreiking:

implementatieonderzoek: de handreiking is gebruikt door tien deelnemers; zij hebben vooral de stappenplannen voor werving, opzetten van activiteiten en werkvormen gebruikt.
veranderingsonderzoek: de activiteiten die de deelnemers hebben georganiseerd zijn zeer divers, variërend van informatiebijeenkomsten, voetbalwedstrijden tot het schrijven van een projectvoorstel; de meeste vaders hebben iets aan de activiteit gehad.
tevredenheidsonderzoek: de meeste activiteiten zijn door de vaders goed ontvangen; vooral werkers met weinig ervaring vinden de handreiking erg bruikbaar voor hun werk.

Practice based

Het project liep van 1 juli 2006 t/m 31 december 2008. In 2009 zijn de activiteiten voortgezet vanuit provinciale basissubsidie. Inmiddels maakt ‘Vaders & Opvoeding’ deel uit van het reguliere aanbod van JSO.

Uit de gemeenten Gouda, Leiden, Alphen aan den Rijn, Dordrecht en Rotterdam hebben 10 instellingen meegedaan met het project. Meedoen betekent: deelnemen aan de trainingen, het onderzoek naar de effectiviteit van de training, activiteiten voor vadergroepen opzetten en uitvoeren. De instellingen die meededen zijn eerste lijnorganisaties actief op het terrein van welzijn, opbouwwerk, opvoeding, onderwijs en maatschappelijk werk.

Aan de basistraining deden 15 instellingen mee. In totaal betrof het 18 deelnemers: maatschappelijk werkers, pedagogen, opbouwwerkers, vertegenwoordigers van allochtone zelforganisaties, schoolleiders basisonderwijs en managers kinderopvang. Aanvullend op de basistraining is een vervolgtraining van een dagdeel ontwikkeld en uitgevoerd (‘Aan de slag met vaders’). Daaraan hebben 10 van de 18 instellingen meegedaan die ook de basistraining hebben gevolgd.

Tien instellingen hebben in de periode maart tot december 2008 een of meer activiteiten voor vaders georganiseerd. Bij de voorbereiding op de activiteit hebben zij gebruik gemaakt van de handreiking. In de pilotperiode is de helpdesk voor vaders en opvoeding van JSO zes tot acht keer benaderd met vragen over de handreiking en het opzetten van een activiteit. Voorbeelden van activiteiten die deelnemende instellingen voor vaders hebben georganiseerd zijn:

bijeenkomsten voorn vaders over opvoeding;
vaderavond over het schoolsysteem in Nederland;
voetbaltoernooi voor vaders en zonen;
activiteiten voor en door buurtvaders.

JSO heeft een verkenning gedaan naar de wensen, behoeften en mogelijkheden voor het opzetten van een provinciaal vaderplatform of -ontmoetingspunt. Instellingen uit de sectoren welzijn, opbouwwerk, opvoeding, onderwijs en maatschappelijk werk hebben belangstelling om rond het onderwerp ‘vaders en opvoeding’ gemiddeld twee keer per jaar bij elkaar te komen. In juni 2009 is de eerste platformbijeenkomst uitgevoerd voor 22 deelnemers, in het najaar 2009 staat de tweede bijeenkomst gepland.

JSO heeft een PR-plan opgesteld en uitgevoerd. Dit leidde onder meer tot de publicatie van enkele artikelen en nieuwsbrieven, deels in samenwerking met het Tympaan instituut. Ook is binnen JSO een strategische verkenning uitgevoerd naar de mogelijkheden het onderwerp ‘Vaders & Opvoeding’ te verbinden met andere JSO-projecten op het gebied van bijvoorbeeld sociale cohesie en leefbaarheid.

Na de pilotfase is de activiteit 'Vaders & Opvoeding' in diverse gemeenten voortgezet. Ook nieuwe gemeenten zijn gestart met verkenning dan wel organiseren van vaderactiviteiten. JSO ondersteunt de uitvoerende instellingen middels een vaderplatform dat halfjaarlijks bij elkaar komt en een helpdesk.