Basisschool De Oosterweide in Gouda werkt met schooltijden die gebaseerd zijn op het biologisch ritme van kinderen
Sinds 2003 wordt er in Gouda op basisschool de Oosterweide samen met Quadrant Kinderopvang gewerkt aan het project 'De Oosterweide: op weg naar een school met een continurooster met verschoven les- en werktijden.
Het project werd de eerste jaren gefinancierd vanuit de Provincie Zuid-Holland en ESF middelen. Nu valt het onder de reguliere Brede schoolsubsidie van de gemeente Gouda.
Gedurende de looptijd van het project werden de overblijftijden in stappen verlengd tot anderhalf uur in het schooljaar 2006-2007. Tijdens de overblijftijd worden activiteiten aangeboden aan de kinderen. De overblijf/TSO is in professionele handen van Kinderopvang Quadrant.
Met ingang van het schooljaar 2007-2008 gaat de school volledig over tot andere schooltijden, gebaseerd op het biologisch ritme van kinderen. De overblijftijd is dan 2,5 uur.
Jolanda Welleman, coördinator TSO, vertelt in een interview over de ervaringen tot nu toe.
De aanleiding
De aanleiding om met het project te starten lag niet zo zeer in het bieden van een goed - sluitend dagarrangement voor ouders, maar in de drijfveer om kinderen vanuit verschillende achtergronden en nationaliteiten een goede gestructureerde dag te bieden waarbij ontwikkelingskansen optimaal benut worden.
“Specifiek gaat het om de cognitieve, sociaal emotionele en culturele ontwikkeling gezien de achtergrond van de kinderen van de school. We willen met de activiteiten op de TSO formeel en informeel leren combineren, zodat kinderen tijdens de TSO ook nieuwe ervaringen en vaardigheden opdoen, waar ze in de klas profijt van hebben.”
Toen de discussie rondom een vierdaagse schoolweek in Nederland ontstond, is men naar de aanpak van onderwijs in andere landen gaan kijken. Daarbij stuitte de projectleider op de ervaringen en aanpak in Frankrijk, waar het biologische ritme leidend is voor de inzet van de schooltijden.
Literatuuronderzoek hiernaar en de drijfveer van de school om ontwikkelingskansen van kinderen optimaal te benutten hebben geleid tot het verder uitbouwen van het overblijven en het aanpassen van de schoolinhoud aan het biologische ritme van kinderen.
Pilot in april 2007
In april 2007 werd 2 weken met andere schooltijden gewerkt, gericht op het biologisch ritme van kinderen. Voordat gestart werd met deze pilot is een ouderavond georganiseerd samen met de school. De pilot was bedoeld om ervaringen op te doen die meegenomen zouden worden in de besluitvorming. De school heeft een leerlingenaantal van ongeveer 120 kinderen en gedurende de pilot bleven alle kinderen over en werden activiteiten aangeboden. De overblijftijd tijdens deze pilot was 2½ uur van 12.00 uur tot 14.30 uur. De kinderen werden verdeeld in 8 groepen, waarbij elke groep begeleid werd door een pedagogisch medewerker van de BSO en een overblijfkracht - vrijwilliger. Op de pilotlocatie waren 2 extra lokalen beschikbaar die speciaal voor de TSO zijn ingericht.
Ervaringen
Alle partijen moesten wennen aan de nieuwe vorm van overblijven. De overblijftijd van 12.00 tot 14.30 uur geeft veel meer ruimte voor een andere invulling zoals het aanbieden van activiteiten, waar kinderen, leiding en leerkrachten aan moesten wennen.
Om 12 uur gaat de bovenbouw eerst even buiten spelen, om daarna van 12.15 uur tot 12.45 uur samen aan tafel te eten.
De onderbouw gaat direct eten. Om 13.15 uur start er dan een activiteit die een uur duurt.
Voor de onderbouw is het rusten een vast onderdeel van het overblijven. Dit is immers een belangrijk deel van het biologisch ritme en ook omdat de schooldag die tot 16.30 uur duurt anders erg lang wordt.
“In de onderbouw geven we het rusten vorm door liggend op een kleedje naar een verhaal of rustige muziek te luisteren. We hebben echt gezien dat kinderen zich op deze manier ontspannen en zich opladen voor de middaglessen. De leerkrachten in de bovenbouw hebben het gevoel dat ze ’s middags meer met de leerlingen kunnen doen. Deze positieve ervaringen uit de pilot geven ons vertrouwen dat we op de goede weg zijn. In september 2007, dus direct met het nieuwe schooljaar starten we met het biologische ritme en andere schooltijden voor de hele school.”
Schooltijden en invulling van de overblijf vanaf augustus 2007
Op basis van ervaringen in de pilot en de kennis over het biologisch ritme, zal met ingang van het schooljaar 2007-2008 het schoolrooster veranderen. De schooltijden worden:
•Maandag - dinsdag - donderdag
8.30-12 uur school, overblijven 12.00-14.30 uur, school 14.30-16.30 uur
•Woensdag
school tot 12 uur (bovenbouw tot 12.15 uur) en daarna vrij voor de hele school
•Vrijdag
8.30-12 uur school, overblijven 12.00-13.30 uur, school 13.30-15.30 uur voor de midden en bovenbouw. De onderbouw heeft vrijdagmiddag vrij.
(Om op vrijdag met veranderende schooltijden te gaan werken volgens het biologisch ritme, waarbij de school tot 16.30 uur doorloopt, vraagt op dit moment om een te grote omslag. Daarom is gekozen om op maandag, dinsdag en donderdag met andere schooltijden te werken. De leerkrachten verlengen deze dagen hun schooldag.)
De gevolgen voor de inhoud van de lessen
Voor de inhoud van de lessen heeft het biologische ritme ook gevolgen.
“De leerkrachten gebruiken de ochtenden voor het aanreiken van nieuwe informatie en instructie. Lezen, taal, schrijven en rekenen staan dan in ieder geval op het programma, maar ook nieuwe kennis op het gebied van biologie, aardrijkskunde en geschiedenis.
De middagen wordt meer projectmatig en groepsoverstijgend gewerkt, waarbij integratie van de vakken/ leergebieden plaatsvindt en verwerking van de leerstof. In het biologisch ritme wordt dit ook wel het lange termijn geheugen genoemd.”
Het werken met deze principes van het biologisch ritme in het aanbieden van de leerstof is een proces wat de komende jaren verder uitgebouwd zal worden. De school en de leerkrachten zijn stapje voor stapje samen op zoek naar de beste invulling voor de ochtend en de middag. Zij worden hierbij ondersteund door de schoolbegeleidingsdienst. Verder zoekt de school met de TSO naar hoe we creativiteit en bewegen een plaats kunnen geven in de activiteiten tussen de middag, of ten minste een aanvulling op het curriculum kunnen zijn.
“Het biologisch ritme gaat uit van eten, rusten en aanvullende activiteiten tussen 12 en 14.30 uur. Daarom willen we wel graag dat alle kinderen overblijven, anders werken deze uitgangspunten niet. Op termijn zou je je voor kunnen stellen dat een deel van de activiteiten in de TSO aanvullend werkt op de lessen op school, of misschien een klein deel zelfs vervangend. Zo geeft bijvoorbeeld een leerkracht de SOVA training (sociale vaardigheden).”
Het schoolteam gaat tussen de middag vergaderen en lessen voorbereiden. Na het afronden van de lessen om 16.30 uur, eindigt hun werkdag ook tegen 17 uur. Ook voor hen betekent het een andere indeling van het werkrooster.
Reactie van ouders en kinderen
Ouders en kinderen zijn enthousiast over de uitgevoerde pilot. Kinderen zijn vooral zeer te spreken over het samen eten aan tafel, zelf je brood smeren en de enorme gezelligheid die dit oproept met elkaar.
Praktische aandachtspunten gedurende de pilot
“Gedurende de pilot liepen we tegen twee punten aan waar we op dit moment een oplossing voor zoeken.
1.Het organiseren van de lunch en de afwas kosten veel meer tijd dan vooraf gedacht. Vooral de afwas! Uiteindelijke heeft de school ouders gevonden die bereid waren in de tweede week van de pilot voor ons af te wassen. We zoeken naar een vorm van meehelpende ouders voor het klaarzetten van de lunch en het afwassen. Voor de school een gelegenheid om vorm te geven aan ouderbetrokkenheid.
2.Inzet van groepsleiding in de TSO nieuwe vorm. De TSO loopt door tot 14.30 uur. Daarna nog afronden met je collega’s en je lokaal netjes achterlaten. Dit houdt in dat het haast onmogelijk is om op een andere locatie om 14.30 uur te starten als BSOleiding. Juist ook omdat BSOteams voorafgaand aan het ophalen van de kinderen kort overleg voeren. We zien dat medewerkers hier wisselend mee omgaan, de één pakt het makkelijker op dan een ander.
We gaan dit oplossen door het aanstellen van extra vrijwilligers en overblijfbegeleiders. De groepsleiding die ook op de BSO werkt gaat om 14.00 uur weg. De activiteiten lopen door tot 14.30 uur, met zoveel mogelijk externe begeleiders / organisaties. Maar ook doordat enkele leerkrachten een activiteit (SOVA training / Arabische les) begeleiden. De overblijfbegeleiders en vrijwilligers begeleiden dit laatste half uur dus samen met allerlei docenten de TSO. Zij ruimen daarna op”.
Kansen
Het werken met het biologisch ritme in de schooldag van kinderen heeft allerlei kansen in zich, waarbij het werken aan ontwikkeling van kinderen en talenten centraal staan. De kinderen krijgen naast het onderwijs, ook in een gestructureerde vorm (vrije tijd) activiteiten aangeboden, die een aanvulling kunnen zijn op het curriculum. Dat is ook de drijfveer van de Oosterweide en Quadrant geweest om aan de slag te gaan: ontwikkelingskansen van kinderen verbeteren.
Een belangrijk aandachtspunt is om met externe partners afspraken te maken om activiteiten te begeleiden midden op de dag. Het is een vreemde tijd voor aanbieders. Zij geven aan dat begeleiders niet zomaar tussen de middag in te zetten zijn. Enige vorm van continuïteit kan geboden worden omdat er bijv. het hele jaar een dans en bewegingsactiviteit is door eenzelfde docent / voor wisselende groepen.
Financiering voor de langere termijn
De financiering van de veranderende schooltijden, met overblijven voor alle kinderen, is niet eenvoudig. Voor het eerste schooljaar is de financiering zo goed als rond. Maar voor de langere termijn is nog veel lobbywerk nodig. Zowel op het niveau van ouders als gemeentelijke en landelijke politiek.
Welke factoren spelen mee?
•TSO valt niet onder de Wet kinderopvang, waardoor ouders niet in aanmerking komen voor de kinderopvangtoeslag. Terwijl voor een groep ouders deze vorm van veranderende schooltijden ook tegemoet komt aan hun werk- en opvangtijden waardoor er geen NSO meer nodig is. De kinderen zijn immers tot 16.30 uur op school.
•De school krijgt middelen per leerling (in de lumpsum) voor het oplossen van personele en coördinatieknelpunten in de TSO. Het bedrag van ruim 22 euro per leerling in het schooljaar 2006-2007 is een druppel op de gloeiende plaat.
•Er zijn nog veel vragen: Als we zeggen dat de TSO een integraal onderdeel vormt van de schooldag, kunnen we ouders dan een bijdrage voor de TSO vragen? Zou dit een onderdeel moeten zijn van de jaarlijkse ouderbijdrage aan de school? Kunnen ouders deze kosten dragen? En hoe gaan we om met ouders die daar geen mogelijkheden voor hebben of meerdere kinderen op school hebben? De ouderbijdrage is vrijwillig, maar de kosten voor de TSO zijn er wel.
•Activiteitengeld uit het (wijk)budget van de Brede school inzetten tussen 12.00 en 14.30 uur is voor alle bij de Brede school betrokken partners geen vanzelfsprekendheid.
Is het overblijven een onderdeel van de Brede schoolactiviteiten? Aangezien activiteiten voor kinderen in de Brede school zich tot op heden in de vorm van naschoolse activiteiten ontwikkelden, is het belangrijk om in de Brede school het gesprek te voeren over visie en uitgangspunten. Vanuit dat punt (ontwikkelingskansen voor kinderen) maakt het niet uit op welk moment van de dag deze activiteiten plaatsvinden. Het vraagt van de financiers, gemeente en Brede schoolpartners wel de bereidheid om op hoofdlijnen te denken en bereidheid om initiatieven van onderop (in deze de school en kinderopvang) te volgen.
Tips voor dit veranderingsproces
Het gesprek met de coördinator van het overblijven, ronden we af met de vraag: welke tips heb je voor scholen en kinderopvang die aan de slag willen met veranderende schooltijden?
Websites
