Samenwerking en huisvesting

Inleiding
De vraag naar kinderopvang groeit nog steeds. De groei zit met name in de buitenschoolse opvang.
Groei betekent uitbreiding van de accommodaties. Dat kan door nieuwbouw of verbouw. Een andere mogelijkheid is samenwerking te zoeken met andere organisaties om van hun ruimtes gebruik te maken. Dat kan een school zijn, de scouting, een sportvereniging, een buurthuis, een speeltuinvereniging, etc.
 
Visie op gezamenlijk gebruik
Een aanleiding om samenwerking te zoeken voor de BSO met anderen is het kunnen beschikken over meer ruimte(s).
Doel kan dan zijn om een ruimte, die een deel van de dag leeg staat, effectiever en efficiënter te gebruiken. De samenwerking kan ook verder gaan. Uitgangspunt is dan niet louter en alleen het effectief gebruik van een ruimte. Uitgangspunt kan dan zijn de dagbesteding van een kind. Wat vinden de samenwerkingspartners, maar ook het kind en de ouders een zinvolle en uitdagende dagbesteding en vanuit welke gezamenlijk gedeelde (pedagogische) visie doen ze dat? Werken vanuit een gezamenlijke visie zien we bijvoorbeeld bij de Brede school en dagarrangementen.

Buitenschoolse opvang in school

De vraag naar buitenschoolse opvang groeit nog steeds. De uitvoering van de motie Van Aartsen/Bos waardoor scholen per 1 augustus 2007 verplicht zijn voor- en naschoolse opvang te (laten) verzorgen, heeft een extra impuls gegeven aan deze groei.
Scholen staan daarbij allereerst voor de keuze of zij de opvang zelf aanbieden of dat zij dat uitbesteden aan een organisatie voor kinderopvang. 

Veel scholen hebben samenwerking met een organisatie voor kinderopvang gezocht, waarbij laatstgenoemde de opvang gaat verzorgen. Er is dan sprake van het zogeheten makelaarsmodel.
Scholen zetten een behoefteonderzoek uit onder de ouders om de vraag naar opvang in beeld te krijgen. Een voorbeeld van zo’n behoefteonderzoek is hier te vinden.
Voor- en naschoolse opvang aanbieden in de school heeft een aantal voordelen. Men heeft geen vervoer van de opvang naar de school en vice versa nodig. Het leidt tot een efficiënt(er) gebruik van ruimtes en de beroepskrachten komen elkaar automatisch tegen wat de samenwerking kan vergemakkelijken. De samenwerking tussen school en opvang kan verschillende vormen aannemen.
 
Delen van een klaslokaal
De buitenschoolse opvang kan plaatsvinden in een ruimte die tevens in gebruik is als klaslokaal.
Een schoolbestuur kan één of meer ruimtes die buiten schooltijd niet gebruikt worden verhuren, de zogeheten volgtijdelijke leegstand. Bij volgtijdelijke leegstand zullen afspraken worden gemaakt over hoe het lokaal wordt opgeleverd dan wel achtergelaten door de laatste gebruiker. Verder kunnen er afspraken worden gemaakt over het afsluiten van het lokaal, gebruik maken van (elkaars) materialen, enz. 

School en kinderopvang zijn gelijkwaardige partners, waarbij de kinderopvang ruimte voor medegebruik huurt. In de praktijk gaan echter onderwijsbelangen voor, maar gelukkig zien ook directies van scholen steeds meer het belang van voldoende en kwalitatief goede kinderopvang gekoppeld aan of in de school. Een positieve houding over het delen van ruimten voor beide partijen is een must.

 


Is buitenschoolse opvang in een klaslokaal mogelijk? Krijgt de buitenschoolse opvang niet teveel een schools karakter? STOOM Architectuur heeft een plan en ontwerp gemaakt om klaslokalen snel om te bouwen tot een ruimte voor buitenschoolse opvang, de Schoolschakelaar. Men heeft zich laten inspireren door het theater, waar tussen de bedrijven door een decor volledig verandert.
Meer informatie over dit project. 
In Management Kinderopvang van oktober 2007 is een artikel verschenen over dit project. Dit artikel is bij STOOM Architectuur op te vragen. Stuur een mail naar post@stoomsite.nl en je krijgt het artikel als PDF-bestand.

Voorbeelden van succesvolle samenwerking
Basisschool de Bras van de SCO-Lucas en de BSO van kindercentrum Schateiland van Triodus werken samen in de Vinex-wijk Ypenburg te Den haag. Door een enorme toename van de vraag naar buitenschoolse opvang blijkt dat de 30 beschikbare BSOplaatsen in kindercentrum Schateiland niet voldoende zijn. Samen met de directie van de school wordt gezocht naar mogelijkheden voor kinderopvang in de basisschool. April 2006 starten twee groepen naschoolse opvang in de basisschool. Vanaf dit moment komt er een nieuwe vorm van samenwerking tussen de school en de kinderopvang. In één vleugel van de basisschool wordt na 15.00 uur buitenschoolse opvang verzorgd. Het volledige verslag van het proces en de resultaten van deze samenwerking vindt u hier.

Huren van een klaslokaal
Een andere mogelijkheid die zich kan voordoen is dat één of meerdere klaslokalen leeg staan. Het gaat dan om zogeheten ruimtelijke leegstand.
Het schoolbestuur kan besluiten deze ruimtes te verhuren aan de kinderopvang. Daarbij speelt vervolgens de vraag of de onderwijsbestemming op een lokaal blijft rusten nadat het verhuurd wordt aan de organisatie voor buitenschoolse opvang. Er zijn twee mogelijkheden:

1.De delen van het gebouw die leegstaan, blijven onderdeel van de huisvestingscapaciteit van de school. Als de school gaat groeien en de ruimtes zelf weer nodig heeft, dan zal de kinderopvang plaats moeten maken.
2.De delen van het gebouw die leegstaan worden onttrokken aan de onderwijshuisvesting. Dit gedeelte van het gebouw valt dan niet meer onder de bepalingen van de onderwijshuisvestingsverordening. Mocht de school gaan groeien dan zal er sneller bijgebouwd moeten worden.
Vanuit het perspectief van de kinderopvangorganisatie is variant 2 aantrekkelijker dan de eerstgenoemde variant. Als de buitenschoolse opvang een ruimte van een school betrekt zijn vast en zeker aanpassingen van de ruimte nodig. Dat vereist investeringen. Bij variant 1 bestaat de mogelijkheid dat men op termijn uit de ruimte moet. Het is daarmee onduidelijk voor hoelang je investeert en of deze investering zich terug verdient.
De gemeente is verantwoordelijk voor de onderwijshuisvesting. De gemeente is daarmee de aangewezen instantie om de onderwijsbestemming van een lokaal af te halen.

  • Als de buitenschoolse opvang één of meerdere klaslokalen huurt van een school dan worden regelmatig afspraken gemaakt over het gebruik van andere ruimtes: het gymlokaal, het vaklokaal voor beeldende vorming of het toneel.
    Zie hiervoor dit reglement.
  • Meer informatie over buitenschoolse opvang in scholen bij verschillende varianten, is te vinden in het artikel huisvesting buitenschoolse opvang van I. Bakker.
  • De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft een uitgebreide notitie gepubliceerd over onderwijshuisvesting en de motie Van Aartsen/Bos. In dit artikel wordt uitgebreid ingegaan op gemeenten en onderwijshuisvesting.
  • Er zijn verschillende voorbeelden van huurovereenkomsten tussen het onderwijs en de kinderopvang.
    Wij verwijzen naar twee overeenkomsten:
  • Model overeenkomst verhuur schoolgebouwen inclusief een huishoudelijk reglement
  • Voorbeeld overeenkomst school en buitenschoolse opvang
  • Handreiking ‘Huisvesting BSO in bestaande school’:
    De ‘Handreiking huisvesting BSO in bestaande school’ biedt ondersteuning aan praktijkmensen die (samen)werken aan realisatie van buitenschoolse opvang in of op het terrein van een basisschool. De handreiking is op verzoek van de Werkgroep Onderwijs en Kinderopvang, WOK, ontwikkeld door het Waarborgfonds Kinderopvang, de VNG en VOS/ABB.
    De handreiking bevat een beknopte beschrijving van het proces dat kinderopvangondernemers, basisschooldirecties en gemeenteambtenaren doorlopen om gezamenlijk buitenschoolse opvang tot stand te brengen. In elke fase worden aandachtspunten en checklists beschreven voor elk van de drie betrokken partijen.
    Hier kunt u de handreiking downloaden.

Brede school, dagarrangementen multifunctionele accommodaties

In veel gemeenten zijn Brede scholen in het leven geroepen of momenteel in ontwikkeling.
Het Nederlands Jeugdinstituut NJi) omschrijft een Brede school als volgt: 'De brede school is een netwerk van voorzieningen met de school als spil. De Brede school stimuleert de ontwikkeling van kinderen en jongeren, waarbij de actieve rol van kinderen en jongeren zelf centraal staat. Dé Brede school bestaat niet. De activiteiten van de samenwerkingspartners in een Brede school zijn afhankelijk van de behoeften in de wijk. De inhoud kan bestaan uit een breed scala van activiteiten voor kinderen, jongeren, ouders, buurtbewoners of andere doelgroepen.’
Er zijn drie (ideaal-typische) profielen van Brede scholen. Deze zijn:
1.gericht op onderwijsachterstand
2.gericht op kwalitatief goede opvang
3.gericht op leefbaarheid in de wijk
Combinaties van deze profielen komen eveneens voor.

De aandacht voor dagarrangementen neemt toe. De term dagarrangement wordt gebruikt om het samenhangend aanbod van onderwijs, (vrije tijds)activiteiten zoals sport en cultuur en opvang als integraal aanbod neer te zetten. School, sportverenigingen, kinderopvang, overblijf en andere voorzieningen voor kinderen werken samen om een afgestemd aanbod te bieden. Samenhang in het aanbod, leuk en ontwikkelingsgericht voor kinderen, handig voor ouders.
Het dagarrangement richt zich voornamelijk op een (kwalitatieve) verbetering van de afstemming en samenwerking tussen de verschillende schakels in het geheel, zodat de ontwikkeling van kinderen doorlopend verloopt. Afhankelijk van de betrokken instellingen en hun visie op de Brede school kan de dienstverlening aan ouders nadrukkelijk een onderdeel vormen van de dagindeling en het dagarrangementenprofiel.

De provincie Zuid-Holland heeft een handboek Brede school uitgegeven (december 2007). Dit handboek bevat zeer uiteenlopende informatie: starten met de Brede school, organisatie, financiën, combi-functies, etc. Het handboek kent ook een zogeheten productenboek met allerlei praktijkvoorbeelden. Het handboek kunt u hier downloaden.  

Multifunctionele accommodaties
Binnen het ontwikkelen van Brede scholen en dagarrangementen is niet huisvesting maar samenwerking het centrale begrip. Gezamenlijke huisvesting biedt echter wel meer mogelijkheden voor samenwerking.
Bij een multifunctionele accommodatie (MFA) zullen de betrokken partners afspraken met elkaar moeten maken over het beheer en de exploitatie van het gebouw. Wie zet het gebouw neer en wie financiert de bouw ervan? Welke samenwerkingspartner levert de beheerder, hoe worden schoonmaak en onderhoud van het gebouw geregeld, welk gebruikersbeleid wordt gevoerd?
Beheer en exploitatie dienen vanaf het begin opgepakt te worden want als deze zaken niet goed geregeld zijn, is de kans groot dat men aan de overige inhoudelijke en organisatorische invulling van de Brede school niet toekomt. Als de beheersfunctie niet goed georganiseerd wordt, is het bijvoorbeeld heel lastig om het gebouw buiten schooltijden te gebruiken. Daarmee gaat de mogelijkheid verloren om het gebouw een functie voor de wijk te geven.

  • De uitgave ‘Beheer en exploitatie van Brede scholen’ biedt een handreiking en een checklist voor Brede school-partners om alle facetten van dit traject te doorlopen. Het is hier te downloaden.
  • De publicatie ‘Info buitenschoolse opvang, brede school en dagarrangementen 2007’ bevat ook uitgebreide informatie over multifunctionele gebouwen (uitgave Stade Advies B.V. en Elsevier Overheid, ISBN978 90 3524 1374)

DVD Ruimte voor de Buitenschoolse opvang
Hoe kun je tegemoetkomen aan de wensen van de diverse partijen en de kinderen als de buitenschoolse opvang in de school of op een andere bestaande ruimte in de omgeving van de school wordt gehuisvest? Kwink Aktief en partners in Veenendaal zijn ervan overtuigd dat er binnen de bestaande (school) gebouwen, door anders om te gaan met ruimtes, functieverandering mogelijk is. Het niveau van samenwerken blijkt bepalend voor de oplossing.
De gebundelde kennis en instrumenten zijn bedoeld ter inspiratie voor geïnteresseerde managers en medewerkers binnen onderwijs, kinderopvang, cultuur en ontspanning en beleidsmedewerkers binnen gemeentes. Naast de DVD is de training ‘Van BSO naar dagarrangementen’ ontwikkeld, welke is te downloaden via Kwink. De DVD kunt u downloaden via Ruimte voor de buitenschoolse opvang of opvragen bij info@kwink.nl uit Veenendaal.

Samenwerken in één gebouw, zorg voor dezelfde kinderen, gebruikmaken van elkaars ruimtes: dit alles vraagt om duidelijke afspraken en inzichtelijke informatie die voor iedereen beschikbaar is. Archipel en de Blokkentoren hebben een map samengesteld waarin (bijna) alle aspecten, die zich voordoen als school, kinderopvang, peuterspeelzaal en eventueel andere organisaties samenwerken en samenwonen in één gebouw, op een rij staan.


Alternatieven
Het kan zijn dat een school geen ruimte wil of kan verhuren aan de buitenschoolse opvang. Verder kan het lastig of voorlopig onmogelijk zijn op korte termijn opvang te realiseren op een acceptabele afstand van de scholen. Om dan toch in de buurt van de school opvang te kunnen bieden is een aantal oplossingen bedacht.

Kindercaravan
Kinderopvang Mundo uit Schiedam werkt met de zogeheten kindercaravan. De kindercaravan is een mobiele BSO, geplaatst op het schoolplein. De caravan biedt ruimte aan een stamgroep BSOkinderen om te eten, te drinken en te spelen. De buitenruimte (het schoolplein) wordt betrokken bij de opvang. Er wordt ook gebruik gemaakt van ruimtes in school. Voor meer informatie klik hier.

De BSO-box
Het Waarborgfonds Kinderopvang en BOinK hebben een programma van eisen opgesteld voor een zogeheten BSO-box. De BSO-box is eenvoudige en tijdelijke huisvesting in de vorm van een unit, die naast de school kan worden gezet. In combinatie met de ruimtes in de school en het buitenspeelterrein van de school vormt deze unit een volwaardige accommodatie en een goed alternatief voor aparte gebouwen voor BSO. Voorwaarde is wel dat de BSO gebruik kan maken van ruimtes in school zoals bijvoorbeeld een speel/werklokaal, het sanitair, de gemeenschapsruimte en eventueel het gymnastieklokaal.
Er zijn drie systeembouwers geselecteerd om op basis van het programma van eisen een BSO-box te ontwerpen. Er zijn dus drie varianten ontwikkeld van deze vorm van semipermanente huisvesting.
Meer informatie hierover. 
De brochure waarin de drie boxen worden gepresenteerd is te bestellen of te downloaden.

Van kindercaravan tot piepschuimlokaal
Een brochure met  verschillende praktijkvoorbeelden, zowel oplossingen die van tijdelijke aard zijn, als semi-permanente en permanente oplossingen. Maar ook zijn er inhoudelijk verschillen: het delen van ruimte door met andere organisaties als sportverenigingen, scouting en welzijnswerk samen te werken, het plaatsen van een aparte unit op het schoolplein of het bieden van opvang in de school zelf.

Knelpunten bij wet- en regelgeving

Bij het delen van ruimtes en samenwerking stuit men soms op problemen in verschillen tussen wet- en regelgeving. Bij het inrichten van bijvoorbeeld ruimtes kunnen bij het onderwijs andere eisen gelden dan bij de kinderopvang.
In het kader van operatie Jong zijn deze verschillen in kaart gebracht.
Een belangrijke conclusie van dit rapport is dat er geen wetten of regels zijn gevonden die het tot stand brengen van samenhang in voorzieningen voor nul tot twaalf jarigen blokkeren. Veel van de ervaren knelpunten zijn vaak gebaseerd op verkeerde informatie of interpretatie van wet- of regelgeving, aldus het rapport.
Voor de inrichting van ruimtes voor kinderopvang is een aantal eisen opgesteld.
De belangrijkste daarvan zijn te vinden in de Beleidsregels kwaliteit kinderopvang en het Convenant kinderopvang.
Het Waarborgfonds Kinderopvang heeft de brochure ‘Van visie naar ruimte’ uitgegeven. Deze kan als handleiding dienen bij de afstemming tussen visie en accommodatie en bouwplannen.

Delen van ruimtes met derden

De BSO deelt niet alleen ruimtes met het onderwijs maar ook met andere organisaties zoals bijvoorbeeld de speeltuinvereniging, scouting of sportclubs.
 
Voorbeeld
BSO ’t Kasteel deelt haar ruimtes met de speeltuinvereniging en de hockeyclub. Er zijn twee locaties die praktisch naast elkaar liggen. De ene locatie is bestemd voor kinderen van 4 tot 6 jaar en bevindt zich op het terrein van de speeltuinvereniging. De andere locatie is voor de kinderen van 6 tot 12 jaar en bevindt zich in het gebouw van de hockeyclub. Gerda Oomkes, directeur van de Stichting ’t kasteel, vertelt haar ervaringen over het samenwerken met vrijwilligersorganisaties en het delen van ruimtes.
Het volledige interview.
 
Voorbeeld huurovereenkomst met de scouting.
 
Efficiënter gebruik van de bestaande ruimtes door een gedifferentieerd aanbod
In de discussie over het ruimtegebrek voor de BSO valt het op dat er geen of nauwelijks aandacht is voor pedagogische overwegingen. Terwijl juist de pedagogische visie een oplossing kan bieden voor het gebrek aan ruimte. Door binnen bestaande ruimtes en binnen de bestaande BSO een gedifferentieerd aanbod aan te bieden wordt de BSO voor alle leeftijdsgroepen leuker en kan het gezamenlijk ruimtegebruik toenemen. Dit biedt mogelijkheden voor het realiseren van meer capaciteit.
In de notitie 'Werken met differentiatie in de BSO, variëren met leeftijden en activiteiten' geeft JSO kinderopvangorganisaties en basisscholen handreikingen om vanuit pedagogische overwegingen naar de ruimtemogelijkheden en de uitbreiding van de BSO te kijken. U kunt de notitie hier downloaden.

Websites en literatuur


Deel deze pagina:
Print Doorsturen Maak pdf