Vaders in beeld?
Ouderbetrokkenheid blijkt in de praktijk veelal ‘moederbetrokkenheid’. Vaders zijn - hoewel er ten opzichte van pakweg 10 jaar geleden een duidelijke kentering zichtbaar is – nog steeds ondervertegenwoordigd bij informatieavonden, tien minutengesprekken en andere schoolactiviteiten voor ouders. Naast het tijdstip waarop ouders verwacht worden, lijken vaders zich ook onvoldoende “in hun eigen taal en cultuur” aangesproken te voelen. Scholen kunnen meer vaders bereiken als ze vaders betrekken en aanspreken op een manier die bij hen past. Denk aan themabijeenkomsten (speciaal voor vaders) over schoolkeuze of onderwerpen als gamen, internetgebruik en sport.
Pedagogische rol van mannen
Politici verlaten de politiek om zich aan het gezinsleven te wijden, naast moedercentra ontstaan vadercentra en buurtvaders helpen mee om wijken en buurten veilig en leefbaar te houden. Initiatieven gericht op mannenemancipatie nemen een grote vlucht, denk aan trainingen rond mannelijke identiteit, zelfontplooiing en dergelijke. Er lijkt zich de laatste vijf jaar een ware ‘mannen- en vader revolutie’ te voltrekken en dat is goed nieuws: voor mannen, voor vaders en moeders en vooral voor de kinderen zelf.
Sinds vrouwen meer zijn gaan werken en de politiek-maatschappelijke aandacht voor het (jonge) kind is toegenomen, is er sprake van een heroriëntatie op de (pedagogische) rol van mannen.
Louis Tavecchio, emeritus hoogleraar aan de universiteit van Amsterdam, was een van de eersten die het belang van opvoedende, zorgzame vaders in gezinnen onder de aandacht bracht. Inmiddels zijn mannen niet meer weg te denken bij het opgroeien en opvoeden van (jonge) kinderen en zijn er steeds meer initiatieven om de rol en positie van mannen en vaders bij het onderwijs te versterken.
Verschillen vaders en moeders
Volgens ontwikkelingspsycholoog Steven Pont vertegenwoordigen moeders grofgezegd de beschermende binnenwereld en vaders de eisende buitenwereld. Het onderzoek ‘De rol van de vader bij de opvoeding’ van het voormalig programmaministerie voor Jeugd en Gezin uit juni 2010 bevestigt dit. Mannen zeggen meer fysieke en actieve dingen met hun kind(eren) te doen, zoals sporten, stoeien, klussen en computeren terwijl moeders meer met hun kinderen winkelen en knutselen.
Ook qua opvoedstijl doen mannen het anders. Zij vinden zichzelf strenger en minder geduldig dan moeders. Over hun opvoedrol zijn de vaders die meededen met het onderzoek heel duidelijk: ze doen zaken niet beter, maar anders.
En hoewel er dus verschillen zijn tussen mannen en vrouwen laat het onderzoek vooral ook een grote mate van eensgezindheid zien: vaders en moeders zitten vaker op een lijn dan ze van elkaar verschillen!
Hebben jongens ook mannen nodig?
Tavecchio wijst op de verschillen tussen jongens en meisjes. Jongens zijn beweeglijker, onderzoeken meer en vertonen meer risicovol gedrag. Hun sociaal emotionele ontwikkeling verschilt van die van meisjes. Binnen het basisonderwijs is de werkhouding en het sociale gedrag van jongens minder goed ontwikkeld. Jongens leren door dingen te doen, door te ontdekken en daarvoor is binnen het basisonderwijs niet altijd voldoende ruimte. In het basisonderwijs zijn mannelijke leerkrachten ondervertegenwoodigd. Volgens expert Lauk Woltring is het voor jongens erg belangrijk dat zij in hun schoolcarrière behalve met vrouwen ook met mannen te maken krijgen. Jongens hebben mannen nodig waarmee zij zich kunnen meten, waaraan zij zich kunnen spiegelen en optrekken. Mannen weten bovendien vaak wat soepeler in te spelen op het experimentele en grenzen zoekende gedrag van jongens. Als er onvoldoende aandacht is voor wat jongens op school nodig hebben zou dit (op den duur) kunnen leiden tot mindere schoolprestaties, afhaken en schooluitval.
Versterken rol en positie van mannen in opvoeding en onderwijs
Wat is er nodig om de rol en positie van mannen te versterken? Er kan veel aan bestaande problemen worden gedaan. Gelukkig zijn er initiatieven in gang gezet, maar moeten er nog barrières worden geslecht. De stap voor mannen om in deeltijd te gaan werken blijkt voor veel vaders lastig. Veel mannen kunnen of willen -vanuit de aard van het werk of de inkomensgevolgen- niet minder uren werken.
Als werkgevers het combineren van zorg en arbeid meer zouden accepteren en het gebruikelijker zou zijn, dan zouden mannen eerder overwegen deze stap te zetten (Keuzekamp e.a., 2009). Dat er weinig mannen voor de klas staan heeft ondermeer te maken met de geringe status, de beperkte verdiensten, de werkomstandigheden, cultuur en minder gunstige arbeidsvoorwaarden. Om dit te doorbreken zullen in elk geval de salarissen omhoog moeten en pas afgestudeerden moeten worden gestimuleerd een baan als leraar te kiezen.
Mannen zijn net als vrouwen nodig voor een gezonde en evenwichtige ontwikkeling van kinderen. En mannen hebben net als vrouwen vragen over opvoeden en opgroeien en daarbij soms steun en advies nodig. Vaders zijn geholpen met een specifiek op vaders toegesneden aanbod opvoedingsondersteuning waarin zij zich beter herkennen. Denk bijvoorbeeld aan spreekuren, praatgroepen en informatieavonden buiten kantoor uren waarbij vaders zich thuis- en begrepen voelen
Voor een wezenlijke versterking van de rol en positie van mannen in opvoeding en onderwijs zijn echter ingrijpender veranderingen nodig. Dan komen beleid, bestuur en politiek in beeld omdat het gaat om een evenwichtiger verdeling van werk, opvoeding en zorgtaken en een andere inrichting van de samenleving die dit mogelijk moet maken.
Meer informatie
JSO heeft de afgelopen jaren veel kennis opgedaan over de rol van vaders. Bijvoorbeeld met de training 'Vaders en opvoeding', die organisaties ondersteunt bij het concretiseren van hun beleid richting vaders. Of de bijeenkomst 'Vaders in beeld, de resultaten van 5 jaar ondersteuning' op 23 juni 2011. We bieden workshops met als onderwerp 'Jongens, da’s leuk' of 'Vaders en moeders, verschillende rollen?'. Ook organiseren we uitvoerende activiteiten, zoals de vaderbijeenkomsten 'De kracht van Marokkaanse vaders', 'Vaders komen erbij', en programma’s als 'Hup papa' en 'Met spel aan huis vaders aan de slag'. Samen met scholen hebben we bijeenkomsten voor vaders georganiseerd over thema’s als ‘Verwachtingen tussen school en ouder’, ‘Veilig internetgebruik’ en ‘Mijn kind naar de middelbare school’.
Wilt u meer weten over de mogelijkheden om de vaderbetrokkenheid op uw school te vergroten? Neem dan contact op met Marnix Viëtor, E m.vietor@jso.nl of Louis Pronk, E l.pronk@jso.nl, T 0182 547888.
> Nieuwsbrief Onderwijs (JSO), juni 2011
