“Iemand die naast je gaat staan”
Alle ouders hebben wel eens zorgen of vragen over opvoeden, bijvoorbeeld over het stellen van grenzen of wat je moet doen als je kind niet luistert. Het Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) krijgt een belangrijke rol in opvoedondersteuning. Een rol om ouders te helpen bij de vragen die ze hebben over opvoeden en de ondersteuning goed af te stemmen op wat de ouder wilt en nodig heeft. Dit kan variëren van een korte vraag tot het aanmelden van de ouders voor een specifieke cursus of interventie.
Hierin blijken ouders vaak naast informatie en advies behoefte te hebben aan iemand die naast hen gaat staan en praktische ondersteuning biedt. In dit artikel zoemen we verder in op praktische ondersteuning, voorbeelden van interventies, de houding van de medewerker en op tips om ouders ook daadwerkelijk te bereiken voor de interventie.
Interventies voor praktische opvoedingsondersteuning
Uit onderzoek van NIZW (2006) blijkt dat een groot deel van de ouders met zorgen en vragen over opvoeden, behoefte heeft aan praktische steun, maar vaak informatie krijgt. Praktische steun is nodig om het gevoel te krijgen er niet alleen voor te staan. Iemand die naast je staat op de lastige momenten. Zo heeft praktische steun ook vaak een sociale functie, zoals bij Home-Start.
De steun kan zich richten op praktische problemen, zoals schulden, die te veel ruimte in het hoofd innemen, waardoor opvoeden erbij in schiet.
Het kan ook gaan om ondersteuning bij het opvoeden; het omzetten van de theorie naar de praktijk, zoals bij de VIPP-SD. Iemand die naast de ouder gaat staan, meekijkt en meedenkt en ziet wat de specifieke aandachtspunten voor deze ouder zijn. Of een combinatie van de twee, zoals bij ReSet, zowel steun op praktisch gebied als bij het opvoeden.
Het signaleren van deze behoefte bij ouders en het bieden van deze praktische opvoedsteun is een belangrijk aandachtspunt in het aanbod opvoedondersteuning binnen een CJG. De drie voorbeelden van interventies staan hieronder beschreven en laten verschillen en overeenkomsten zien in manieren van praktische ondersteuning. Verschillen in aanpak en aandachtspunten, maar ook overeenkomsten in empowerment.
Praktische steun met Home-Start
Een luisterend oor, vriendschap, iemand die ècht aandacht voor je heeft: dat staat centraal bij Home-Start. Getrainde vrijwilligers met ervaring in opvoeden komen wekelijks in een gezin en bieden deze steun, maar ook eenvoudige praktische hulp.
T. van Leeuwen: "Ik had iemand nodig om mezelf door deze moeilijke periode heen te werken. Iemand die misschien net even dat beetje aandacht aan de kinderen kon geven wat ik zelf toen niet voldoende kon opbrengen. Het is geweldig hoeveel het kan betekenen als er op het moment dat je iemand nodig hebt, er ook echt iemand voor je is."
ReSet een combinatie
ReSet combineert praktische- en opvoedondersteuning bij gezinnen waarbij er op meer dan drie levensgebieden problemen zijn ontstaan. Zo kan er in een gezin ondersteuning zijn bij het regelen van de financiën, zodat de ouder minder zorgen heeft en er ruimte ontstaat om samen naar een opvoedvraag, zoals het stellen van grenzen, te kijken. Structureren van het dagelijks leven en empowerment van het gezin staat bij ReSet centraal! De begeleiding is niet geïndiceerd en wordt door gediplomeerde thuisbegeleiders gegeven. ReSet is intensief en kortdurend en is er op gericht om grotere problemen te voorkomen. Deze methodiek is in de praktijk ontwikkeld en JSO heeft eind 2009 hier de theoretische onderbouwing voor ontwikkeld. Kijk voor meer informatie op www.jso.nl.
Opvoedondersteuning met de VIPP-SD
"Veel ouders hebben behoefte aan een gebruiksaanwijzing voor hun eigen kind. De VIPP-SD biedt ouders deze unieke gebruiksaanwijzing. Samen met de VIPP-SD begeleider bekijken ouders videobeelden met situaties van zichzelf en hun kind en bespreken juist dat wat goed gaat. De kwaliteiten van ouders worden zo versterkt", aldus Femmie Juffer. Femmie Juffer, bijzonder hoogleraar aan de Universiteit Leiden, is samen met collega's nauw betrokken geweest bij de ontwikkeling van de interventie Video-feedback Intervention to promote Positive Parenting-Sensitive Discipline (VIPP-SD). VIPP-SD heeft tot doel om ouders meer sensitief te maken voor signalen van hun kind, waardoor kinderen zich zekerder voelen over de zorg van hun ouders en zich zo beter aan hen kunnen hechten. Ook krijgen de ouders feedback op hoe ze hun kind met regels kunnen leren omgaan. De VIPP-SD is bewezen effectief in het verbeteren van de sensitiviteit van de ouder en het verminderen van probleemgedrag. Een interventie waarbij de begeleider écht met de ouder mee kijkt. Lees meer over opvoedingsondersteuning met de VIPP-SD.
De bovenstaande voorbeelden zijn slechts een greep uit het aanbod aan methodieken voor praktische steun in het gezin en praktische opvoedsteun. Verschillen in vragen en behoefte bij ouders maakt dat een divers aanbod op verschillende niveaus nodig is, maar de grote hoeveelheid aan interventies en methoden maken het vaak moeilijk om door de bomen het bos nog te zien. JSO heeft hiervoor een tool ontwikkeld om de diversheid aan interventies op verschillende preventieniveaus in het CJG plek te geven. Een uitgebreid overzicht aan interventies voor opvoedondersteuning is te vinden op de website van het NJI.
Houding
Juist bij praktische opvoedsteun is de rol van diegene die de steun geeft erg belangrijk; oog en gevoel voor dat wat nodig is, angst en verlangens kunnen aanvoelen. De juiste houding kan de ouder vertrouwen geven op de belangrijke momenten. Deze sensitieve houding van menselijke aandacht en zorg voor de ouder komt voort uit een grondhouding die door Andries Baart presentie wordt genoemd. In de presentiebenadering wordt er gewerkt vanuit de relatie met de ouder en wat de ouder nodig blijkt te hebben.
JSO organiseert inspiratie en verdiepingsbijeenkomsten over Presentie; het er zijn voor je cliënt. Lees voor meer informatie het verslag van de eerste inspiratiebijeenkomst.
Het bereiken van ouders
Tot slot staat of valt het succes van goed aanbod met het bereiken van juist die ouders die behoefte hebben aan deze vormen van opvoedondersteuning. Vaak weten deze ouders zelf niet goed de weg naar hulp te vinden. Twee manieren om het CJG als vanzelfsprekende plek voor opvoedvragen te profileren zijn het eerste niveau van Triple P en het organiseren van ouderbijeenkomsten.
Triple P
In Triple P staat centraal dat opvoeden belangrijk en leuk is maar soms ook moeilijk. Het is vanzelfsprekend dat opvoeders vragen hebben. Met een positieve insteek en met oog voor de belangrijke taak van opvoeden biedt Triple P een doorlopende lijn van kennismaking met opvoedinformatie tot intensieve trainingen. Als basis wordt gewerkt met een mediacampagne waarin ouders via allerlei kanalen over de basisprincipes van positief opvoeden worden geïnformeerd. Zoals met folders, posters, bushaltereclame, TV-spotjes en artikelen in de krant, waarmee ouders naar meer informatie op een website of naar bijvoorbeeld het CJG worden toegeleid. Een combinatie van de mediacampagne van Triple P (niveau 1) met de publiciteitsvoering rondom CJG’s ligt dan ook erg voor de hand. Kijk voor meer informatie op www.triplep-nederland.nl.
Ouderbijeenkomsten
Een andere goede ingang voor het CJG in het bereiken van ouders is het organiseren van ouderbijeenkomsten, waarbij vragen voor verdere opvoedondersteuning door de pedagogisch medewerker gesignaleerd kunnen worden. Ouderbijeenkomsten bieden een laagdrempelige ingang voor ouders om kennis te maken met opvoedondersteuning over onderwerpen waar bijna alle ouders wel eens vragen over hebben, bijvoorbeeld over eten en grenzen stellen.
JSO, 2010
Rieneke de Groot, E r.de.groot@jso.nl
