Anders is gewoon
Kinderopvangorganisaties hebben een belangrijke taak in het leren omgaan met diversiteit.
De laatste jaren ben ik regelmatig betrokken bij kinderopvangorganisaties die 'iets' willen met pedagogiek in de organisatie. Ik schrijf nadrukkelijk 'iets' omdat de vragen zo verschillend zijn. Soms gaat het over het vormgeven van open deuren beleid, een andere keer over de maatschappelijke taak van de kinderopvang waaruit ‘een agenda voor de toekomst’ ontstaat. Of men wil de basisdoelen verder inhoud geven.
Diversiteit in de groep
Het basisdoel ‘Gelegenheid bieden tot het ontwikkelen van persoonlijke competentie’ kan een mooie aanleiding zijn om met diversiteit in de kindergroep aan de slag te gaan. Vanuit welke bril kijk je? Wat vind jij anders? Het antwoord op deze vragen wordt bepaald door het verschillende perspectief van betrokken ouders en pedagogisch medewerkers.
Zo zegt een jongetje van bijna 4 steevast bij het opruimen: “Dat hoe ik niet, hoor, daar zijn meisjes voor.” Als de pedagogisch medewerker hier met de ouders over in gesprek gaat, blijkt dat dit patroon lastig te doorbreken is. Thuis hoeft het jongetje zijn speelgoed niet op te ruimen. Hoe doorbreek je als pedagogisch medewerker dat hij in de groep wel meehelpt?
Een ander voorbeeld zijn de verjaardagstraktaties: zijn er veel moslimkinderen in de groep, dan geeft het kinderdagverblijf ouders vaak gericht advies. Een aantal niet-moslim ouders heeft hier moeite mee. Een feest is toch dat je zelf mag kiezen wat je uitdeelt? Maar het feest op de groep is pas écht feest als elk kind kan smullen van de traktatie!
Basisdoelen leidend
Met de komst van de Wet kinderopvang in 2005 zijn voor elke kinderopvangorganisatie basisdoelen geformuleerd:
- Het bieden van emotionele veiligheid.
- Gelegenheid bieden tot het ontwikkelen van persoonlijke competentie.
- Gelegenheid bieden tot het ontwikkelen van sociale competentie.
- Eigen maken van normen, waarden en cultuur.
In praktijk geeft elke organisatie op eigen wijze vorm aan deze basisdoelen.
Persoonlijke competentie ontwikkelen
'Persoonlijke competentie ontwikkelen' vormt in de meeste organisaties de rode draad: op de groepen zodanig ruimte creëren en aandacht geven aan elk kind dat het zich op eigen wijze kan ontwikkelen. Maar wat is dat precies? Want elk kind is tenslotte anders.
Hoe maak je van je kinderopvanggroep een groep die recht doet aan al deze behoeften? Jongens, meisjes, kinderen vanuit diverse sociale achtergronden, diverse culturen en kinderen met een beperking kunnen allemaal in dezelfde groep zitten. Respect is een woord dat in menig pedagogisch beleidsplan staat. Het vormgeven van dit begrip naar kinderen, zodat zij voelen dat ze oké zijn, vraagt echter om verdere verdieping.
Diversiteit
Door de opvang en opvoeding in de kinderopvang komen kinderen al heel jong in contact met mensen buiten hun familiekring met deels andere waarden, normen en gewoontes. Deze verschillen zijn er op velerlei gebied; cultuur, sociaal milieu, familieachtergrond, opvoedingsstijl, sekse, taal, fysieke en geestelijke gezondheid of beperkingen.
Het feit dat kinderen om leren gaan met verschillen is niet alleen aan de orde in een gevarieerd samenstelde groep met zes verschillende nationaliteiten. Bij het opgroeien in een yuppenwijk is omgaan met diversiteit net zo belangrijk!
Leren omgaan met diversiteit is een maatschappelijke taak, waar kinderopvangorganisaties een belangrijke rol in hebben. Je wilt kinderen met veel gevarieerde situaties in contact brengen. We spreken dan ook wel van een 'inclusieve' kinderopvang, waarbij het zogenaamd andere wordt opgenomen, 'binnengesloten'.
Tips
Om effectief inhoud te kunnen geven aan diversiteit op de groep drie belangrijke adviezen uit de praktijk:
- Zorg voor openheid in het team: praat met elkaar over verschillen. Iedereen kijkt vanuit de eigen opvoeding, geschiedenis en context naar een situatie. Dat is bepalend voor het ‘labeltje’ wat je erop plakt. Bewustwording van je eigen kijk is dan ook een belangrijke voorwaarde.
- Nieuwsgierigheid en belangstelling tonen sluiten hierop naadloos aan: wat weet je van het andere? Centraal staat elkaar bevragen, praten over hoe jij tegen iets aankijkt en geen oordeel vormen.
- Tot slot: zorg voor goede en complete informatie. Wat weet je over specifieke jongenspedagogiek? Ken je de feestdagen van de moslimkinderen? Heb je voldoende informatie over de beperking van het kind? Zo kunnen medewerkers op de groep inspelen op specifieke vragen.
Met deze adviezen in het achterhoofd kan de groep een warm welkom bieden aan kinderen en ouders, openheid uitstralen en respectvol naar de reactie van een kind kijken. Daar zorgvuldig mee omgaan zet de toon in de groep; kinderen ervaren erbij te horen en 'anders zijn is gewoon'.
Pedagogisch kader
Eind 2011 verschijnt het pedagogisch kader 'Samen Verschillend. Diversiteit in de praktijk van de kinderopvang', een verdieping van het 'Pedagogisch kader kindercentra 0 - 4 jaar' en het 'Pedagogisch kader kindercentra 4 - 13 jaar'. Onderwerpen zijn onder andere jongens/meisjes, gezinsvormen, beleid en organisatie, pedagogisch medewerker in het team en kwetsbare kinderen.
Meer informatie vindt je nu al op de website: www.pedagogischkader.nl/diversiteit en www.kinderopvangsamenverschillend.nl.
Jeanne van Berkel, adviseur
E j.van.berkel@jso.nl
T 0182 547845
