Themamiddag ‘ontsnappen aan armoede en schulden’

 

Hoe kan het dat met alle initiatieven die we ontwikkelen in Nederland, nog steeds meer dan een miljoen Nederlanders onder de armoedegrens leeft? De vraag keerde meerdere malen terug tijdens de door JSO georganiseerde themamiddag met online talkshow ‘Ontsnappen aan armoede en schulden’.

“Ik heb nog één vraag”, zegt genodigde Barend Romboud van Bureau Frontlijn als de online talkshow en daarmee ook het officiële programma van de JSO themamiddag ‘Ontsnappen aan armoede en schulden’ is afgelopen: “Wanneer gaan we beginnen?” Als hoofd van Bureau Frontlijn van de gemeente Rotterdam zet Romboud zich in om burgers te beschermen tegen de uitwassen van de bureaucratie, waaronder opstapelende schulden. ‘Wanneer gaan we nou eens echt beginnen met armoede bestrijden?’, bedoelt hij met zijn vraag. De visies van de aanwezige uitvoerders, bestuurders, beleidsadviseurs, ervaringsdeskundigen, onderzoekers en vrijwilligers op het gebied van armoedebestrijding blijken tijdens de themamiddag niet ver uit elkaar te liggen. Alle middelen zijn er. Wat er nu nodig is, is een integrale aanpak, preventie, snelheid en een andere manier van kijken naar armoede, zo concluderen de verschillende aanwezigen.

1. Integraal werken / levensbrede aanpak
‘Armoede en schulden zijn vaak onderdeel van een gestapelde problematiek’

“Het is een menselijke reactie om één probleem aan te pakken, maar dat lost op langere termijn het probleem niet op”, stelt gastspreker Monique Stavenuiter van onderzoeksinstituut Verwey-Jonker. “Armoede en schulden zijn vaak onderdeel van een gestapelde problematiek. Niet alleen financiën zijn het probleem, ook gezondheid, isolement en eenzaamheid. Daarom werkt het balansmodel bij het oplossen van het probleem: aan de ene kant risicofactoren voor armoede en schulden wegnemen en aan de andere kant hulpbronnen, zoals een sociaal netwerk, versterken.”

Verbinding is daarbij onmisbaar als het aan Huib Lloyd, oprichter en directeur van Stichting Jarige Job ligt. De stichting verzorgt verjaardagspakketten voor gezinnen die niet genoeg geld hebben om de verjaardag van hun kind te vieren. Zijn stichting, tevens gastheer voor de talkshow, is één van de vele initiatieven waar mensen met financiële problemen terecht kunnen voor praktische hulp. “Zo zijn er veel meer initiatieven, maar mensen kennen de weg niet. Daarom zijn we een initiatief begonnen om per gemeente inzichtelijk te maken waar mensen terecht kunnen voor hulp. Niet alleen direct voor de mensen die het nodig hebben, ook voor mensen die armoedeproblematiek kunnen signaleren en mensen kunnen doorverwijzen. Denk bijvoorbeeld aan het onderwijs.”

2. Preventieve aanpak en snelheid
‘Wie er verantwoordelijk is voor een kind in armoede? De persoon die dit kind het eerst ziet.’

“Op het gebied van vroegsignalering is veel gebeurd”, concludeert Monique Stavenuiter. “Met woningbouwcorporaties en energiebedrijven zijn convenanten gesloten. Betaalt iemand een maand geen huur of blijft de energierekening rekening liggen? Dan gaan medewerkers er meteen op af.”
Bezoeker Lilian van der Vaart van woningcorporatie Vestia kan het beamen. “Hulpverleners hebben niet altijd tijd om bij mensen thuis langs te gaan. Onze medewerkers kunnen dat wel doen. Bij een eerste huurachterstand gaan we naar mensen toe. Onze ervaring is dat mensen ons binnenlaten en graag hun verhaal vertellen. In veel gevallen kunnen wij ze in een traject krijgen om vroegtijdig aan hun schulden te werken.”

Monique Postma, als JSO adviseur onder andere betrokken bij de ontwikkeling van nieuw armoedebeleid in de gemeente Papendracht, herkent de ervaring van Vestia. “Juist informele organisaties als Jarige Job of een stichting Present kunnen een breekijzer zijn. Ze vertegenwoordigen geen officiële instantie en kunnen daardoor in een gesprek heel veel bereiken. Daar moet je gebruik van maken. Door snel te handelen en alle middelen in te zetten, voorkom je dat schulden onnodig opstapelen door boetes.”
Armoedebestrijding begint al lang niet meer bij de gemeente, merken de aanwezigen. Barend Rombout: “Als je een kind in armoede ziet, is de vraag snel beantwoord wie verantwoordelijk is voor dit kind. Jij ziet het, dus het is jouw verantwoordelijkheid, welke achtergrond je ook hebt.”

3. De persoon centraal, niet de regels
‘Je bent er als hulpverlener om een cliënt in staat te stellen een gelukkig leven te leiden.’

“Je bent er als hulpverlener niet om een probleem op te lossen”, zegt armoede- en schuldenexpert Ricco de Goede. “Je bent er om een cliënt in staat te stellen een gelukkig leven te leiden. Herleid mensen niet tot een probleem, maar leer ze kennen en ontdek wat zij belangrijk vinden. Laat hen vooruit kijken. Je zult versteld staan van het resultaat. Mensen wíllen weer iets en waar wilskracht is, kun je aan de slag: wat ligt er in de weg om mijn doel te bereiken en wat kan ik daar aan doen?”

Ook Barend Rombout pleit voor een andere manier van hulp verlenen: “We kijken verkeerd. Armoede- en schuldenaanpak is niet alleen een technisch proces waarbij onderhandeld moet worden met schuldeisers, het is een psychisch proces waarbij de cliënt en zijn behoeften centraal moet staan. Het technische onderdeel, de schuldenlast, moet je zo snel mogelijk aanpakken en wegnemen. Dat kan veel sneller dan we denken. We laten ons vangen in beleidsregels, terwijl onze wetgeving juist heel goed is op het gebied van armoedebestrijding. Er is bijna altijd een regel of een uitzondering op de regel in de wet waarmee je iemand kunt helpen. Doe dus gewoon wat de wet zegt.”

4.  Mindset
‘We hebben rust nodig om het goede te doen, zonder de druk van targets en caseloads.’

“Het wordt tijd dat we anders gaan kijken naar schulden en armoede”, zegt JSO adviseur Monique Postma. “Er wordt nog vaak genoeg gezegd dat een schuld je eigen schuld is en we geven mensen wel cursussen hoe om te gaan met geld, maar als je stress hebt van schulden komt dat niet binnen.”
“Mensen met schulden denken niet rationeel”, vult Barend Romboud aan. “Maar niemand denkt rationeel. Neem een impulsinkoop. Die doe ik ook. Het enige verschil met mij en iemand met schulden, is dat ik geld heb om zo’n rare impulsinkoop mee op te vangen. Daarom is het belangrijkst mensen zo snel mogelijk uit de schulden te hebben, zodat ze ook weer ongestraft een impulsaankoop kunnen doen. We moeten ons beseffen dat een niet-rationele handeling als een impulsinkoop nu eenmaal in onze genen zit. Als we in de oertijd iets lieten liggen, overleefden we het niet. Veroordeel mensen daar dus niet op.”
“We rekenen mensen af op de onwil om iets aan hun schulden te doen”, zegt Ricco de Goede. “Terwijl de onmacht van deze mensen veel groter is. Daar moet je iets aan doen. Dat vraagt om rust. Rust om het goede te doen, zonder de druk van targets en caseloads.”

 

Meer informatie

De themamiddag ‘ontsnappen aan armoede en schulden’ werd afgesloten met een online talkshow bij Stichting Jarige Job. Hieronder kunt u de compilatie én de hele uitzending terugkijken. Neem voor meer informatie over de aanpak van armoede en schulden contact op met Bea Houwers van JSO.

Deel dit artikel