Wat is het meest passende algemene woord om mijzelf als mens aan te duiden? Sinds ik trouwde kon ik nooit meer ‘ongehuwd’ zijn, ook al liep het huwelijk stuk. Sinds een paar maanden ben ik niet meer alleen moeder maar ook oma. Ik ben zus voor mijn vier broers, vriendin, vegetariër en collega. Als ik een paspoort aanvraag ben ik burger en verder ben ik ook gewoon inwoner van mijn gemeente.

Genuanceerde woordkeuze

Al een aantal jaren beseffen we dat we te vaak en te makkelijk etiketten plakken. ‘Ontproblematiseren’ is een van de doelen van de decentralisatie van de jeugdzorg in 2015. Een diagnose is bedoeld om een juiste behandeling in te zetten, daar kan niets op tegen zijn. Maar in ons taalgebruik blijken etiketten niet neutraal en in de zorg benadrukt het vooral wat je níet kunt. Woorden hebben macht, want door je keuze van woorden laat je zien hoe je de wereld ziet en hoe je de ander benadert op specifieke kenmerken. Dat is prima zolang duidelijk is dat je woordkeuze situatiegebonden is. Knus met kleinkind op schoot ben ik voluit ‘oma’. Als ik in mijn werksituatie als ‘oma’ wordt benaderd dan is dat misplaatst want het doet geen recht aan mijn beroepsvaardigheden. Ik voel me dan niet serieus genomen.

Alternatief voor ‘mens’

Wat is nu het beste, meest ruime woord om te gebruiken voor ‘mensen’? In mijn werk dat vaak in opdracht van gemeenten plaatsvindt, zoek ik naar de juiste formulering. Ik heb dan te maken met jongeren, ouders, vrijwilligers, professionals enz. Hoe duidt ik hen algemeen aan in een uitnodiging of in een verslag? Gemeenten neigen ernaar om vaak te spreken van burgers, ook als het gaat in de context van opvoeden en opgroeien, of het zo zelfstandig mogelijk blijven wonen in de eigen wijk. In mijn beleving duidt het woord ‘burger’ vooral op de rol van mensen in relatie tot de overheid. En dat is in de genoemde voorbeelden van context niet aan de orde. En altijd te spreken over ‘mensen’ blijkt te onbegrensd, te algemeen.

Inwoner in plaats van burger

Op het moment dat mijn kleinkind wordt ingeschreven in de burgerlijke stand past het etiket van een nieuwe ‘burger’. Daarna zal het vele jaren duren voordat ze weer bij het loket staat. Hoe zou de gemeente haar in de tussentijd noemen waarbij zij haar zoveel mogelijk recht wil doen als complete persoon met oneindig mogelijke talenten? Voorlopig adviseer ik het woord ‘inwoner’. We wonen allemaal, het laat de vele rollen en kenmerken die ieder heeft open en het maakt het mogelijk om in verbinding te staan met de groep mensen binnen de gemeentelijke grenzen.

Heb je andere suggesties? Ik hoor ze graag.

Jeanette van der Meer