Wat zou mijn moeder (93) vinden van het Ouderenpact van minister Hugo de Jonge? Niet dat ze het ooit zou lezen, maar wat zou ze denken over de plannen met betrekking tot langer thuis en eenzaamheid onder ouderen? We weten helemaal niet wat ouderen zelf van de ambities vinden.

De uitwerking van het pact Zorg voor ouderen staat nog in de kinderschoenen. Ik volg het met belangstelling, niet alleen beroepshalve maar zeker ook omdat mijn moeder tot vorig jaar beslist tot de doelgroep hoorde. Ze overleed na een verblijf van tien maanden in een verpleeghuis. Vasculaire dementie, gelukkig een betrekkelijk snel voortschrijdende vorm van Alzheimer. Niettemin aangrijpend want voor mijn moeder was eigen regie en tot het uiterste behouden van haar zelfstandigheid haar belangrijkste drive.

Eén tegen Eenzaamheid

Eenzaamheid is een lastig begrip. Het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid richt zich vooral op sociale eenzaamheid. Dat gaat niet over de hoeveelheid mensen waarmee je contact hebt, maar vooral over de aard en gelijkwaardigheid van het contact. Mijn moeder was niet zo van het sociale contact. “Laat mij maar rustig mijn eigen gang gaan”, en liefst zat ze de hele middag in haar stoel voor het raam te handwerken. Ze accepteerde dat de assistente van de huisarts af en toe langs kwam, maar had absoluut geen behoefte aan goedbedoelde praatjes.

Van waarde zijn

Voor haar was veel meer van belang dat ze nuttig was, dat ze iets betekende voor anderen. Ze borduurde talloze wand- en tafelkleden voor het Rode Kruis die het verkocht voor het goede doel. De vrijwilligster bracht materiaal bij haar langs, toen ze het niet meer zelf kon ophalen in de winkel. Ze was trots op het uitgesproken vertrouwen “Kijk maar wat je ervan maakt, het is altijd heel mooi”. Bij elk bezoek liet ze ons zien hoe ver ze was met haar borduurwerk. Mijn moeder ging niet in op de vele uitnodigingen om wekelijks met andere dames een ochtend gezellig te handwerken of mee te gaan op het jaarlijkse uitje. “Nee hoor, ik heb geen zin in dat geklets, ze doen maar”.

Maatwerk

De gemeente Rotterdam werkt met zes typeringen van ouderen, die verschillend reageren op ingrijpende gebeurtenissen zoals het overlijden van een partner en andersoortige ondersteuning nodig hebben. Dat is een mooi startpunt: een mondig type heeft iets anders nodig dan een meegaand persoon zodra sociale contacten wegvallen. Met een passende typering in je achterhoofd, kun je iemand ook recht doen in wat belangrijk is (geweest) voor iemand. Ik weet niet in welke typering mijn moeder paste, maar het is goed dat het besef groeit dat iedere oudere anders is. Dat maatwerk nodig is en dat het begint met het gesprek met de ouderen zelf en hun mantelzorgers. Wie ben je, wat zou je willen en wat heb je nodig?

De Nieuwe  Oudere

Het actieprogramma Eén tegen Eenzaamheid is gericht op ouderen van 75 jaar en ouder. Ongeacht de leeftijd, wie meldt zich voor een activiteit onder de noemer Eenzaamheid? We moeten de oudere anders framen. Bepaal de behoeften niet langer op basis van beperkingen en zorgbehoefte, maar op basis van talenten en ervaringen: de Nieuwe Oudere. De kunst is om het juiste gesprek te voeren, waarin een oudere kan vertellen waar hij blij en trots op is. En dan samen de volgende stap te zetten. Voor de een is het nodig om een keer mee te gaan naar de koffieochtend in het wijkcentrum, voor een ander gaat het om de juiste koppeling waarin een oudere zijn talent kan inzetten. Om eenzaamheid te verminderen is het nodig om in de haarvaten van de wijk te komen. Een goed gesprek voeren en lijntjes aan elkaar knopen.

Mijn moeder wilde haar huis niet uit. Ze zat er wel lekker op haar stoel voor het raam met haar handwerk. Gelukkig dat ze twintig jaar geleden, na het overlijden van mijn vader, contact maakte met de vrijwilligster van het Rode Kruis. Zolang ze maar zelf de regie hield en zelf kon besluiten aan welke sociale activiteit ze mee wilde doen.

Jeanette van der Meer