Gemeenten en woningcorporaties doen van alles om kwetsbare wijken leefbaarder te maken en sociale achterstanden tegen te gaan. Steeds vaker zijn hier bewoners bij betrokken. Hoe zorg je ervoor dat niet alléén bestaande verbanden worden versterkt? En, komen burgers er onderling wel uit? Het gaat om het creëren van een goed democratisch samenspel.

De inrichting en het functioneren van de lokale democratie is geen statisch gegeven. Zo zoeken we naar nieuwe verbindingen tussen inwoners en bestuur. Wat betekent deze dynamiek nu precies voor meer kwetsbare wijken waar de vitaliteit en leefbaarheid – meer dan in andere wijken – onder druk staat?

Capaciteit, motivatie en invitatie

Participatie bij de woonomgeving staat voor de energie die in de samenleving (latent) beschikbaar is om mee te doen in plan- en besluitvorming. Capaciteit en motivatie spelen hierbij een belangrijke rol. Kunnen burgers meedoen, zijn zij gezond, beschikken zij over voldoende kennis en vaardigheden, en willen zij meedoen? What’s in it for me? Een derde belangrijke factor is invitatie. Worden bewoners gevraagd mee te doen en gebeurt dit op een uitnodigende manier, qua vorm en inhoud?

Representatie en legitimatie

Een vraag daarbij is wel: hoe zorgen we voor representatie en legitimatie? Bij representatie gaat het vooral om de vraag: Wie vertegenwoordigt wie? Bij legitimatie gaat het erom of bewoners wel bevoegd zijn tot inspraak en zeggenschap in relatie tot het onderwerp. Participatie en zelforganisatie kunnen immers ook leiden tot ruimtelijke en sociale segregatie. Willekeur moet voorkomen worden.

Rechtvaardig, responsief en uitnodigend

Lokaal bestuur staat hierbij voor de uitdaging om responsief én uitnodigend te zijn. De ene keer afwachtend, open, faciliterend en verrijkend, terwijl de initiatiefnemer de eerste stap zet. De andere keer proactief, uitlokkend, aanjagend en stimulerend, terwijl de overheid zelf de eerste stap zet. Een caleidoscopisch samenspel waarbij kennis over samenlevingsopbouw cruciaal is. Bijvoorbeeld samen met woningcorporaties die veel woningbezit hebben in de meer kwetsbare buurten. Zij zijn een belangrijke schakel in de verbinding met groepen die doorgaans minder zichtbaar zijn.

Cijfers, verhalen en belevingen

Gelukkig zijn er steeds meer geodata beschikbaar die een indruk geven van hoe het met bewoners, buurten en wijken is gesteld. Maar staar je niet blind op alléén de cijfers. Neem deze mee de wijk in en investeer in gesprekken met (wijk)professionals en bewoners. Combineer cijfers met verhalen. Deze verhalen zorgen voor duiding, actualisering en specificering van de cijfers. Een verband tussen schulden en huisuitzetting zegt immers nog niets over hoe die relatie tot stand is gekomen.

Rollenspel

Door te investeren in contact met verschillende groepen bewoners, ontstaat een beter zicht op verschillen in beleving en op verschillen in denken, beleven en doen. Het helpt bij het vinden van een rechtvaardige balans in de rollen van lokaal bestuur enerzijds en de mogelijke rollen van bewoners als co-producenten van beleid, als woonconsumenten of als beheerders of uitvoerders van wijkgerelateerde zaken anderzijds.

Winnaars en…

Er zijn handige digitale instrumenten voorhanden die helpen informatie inzichtelijk te maken en te delen. Samen met persoonlijk contact en in verbinding met de bestaande sociale infrastructuur helpt het bij de verrijking van standpunten en het afwegen van belangen. Zo maakt u processen en afwegingen transparant en legt u verantwoording af over het samenspel binnen de decentrale wijkaanpak, met niet één maar alléén maar winnaars.

Wilt u aan de slag met het vernieuwen van uw samenspel met inwoners en burgerbetrokkenheid?

Bel of mail Sander Sparenberg, s.sparenberg@jso.nl, 06-58729863 of Charlotte Hanzon, c.hanzon@jso.nl, 06-52752618

De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door William Warby.