In aanloop naar de Omgevingswet zoeken gemeenten naar manieren om fysiek en sociaal integraal aan te pakken. Hoe kan je de gebruikers van de omgeving meer centraal stellen in de ontwikkeling van de fysieke omgeving? Aan de hand van omgevingswandelingen in buurten haalt JSO op wat inwoners belangrijk vinden: belevingswaarden.

Wat zijn omgevingswandelingen?

Tijdens omgevingswandelingen loopt een groep bewoners door hun buurt en gaan zij met elkaar in gesprek. Ook kunnen raadsleden, collegeleden en ambtenaren deelnemen. JSO bepaalt samen met de bewoners de route. Deze loopt via plekken waar sleutelpersonen te vinden zijn en plekken waar men trots op is of waar juist verbetering nodig is. Ook brengen we verbindingen tot stand met thema’s zoals biodiversiteit, groen en gezondheid, energietransitie, inclusie en langer thuis wonen. Tijdens de wandelingen haalt JSO de waarden op die leven in de buurt: wat maakt jouw buurt een buurt die het nu en in de toekomst waard is om in te wonen? Tijdens de wandelingen komen deelnemers uit hun gebruikelijke reflexen, ze leren luisteren en kijken vanuit het inwonerperspectief

Verdieping

Gevraagd naar wat zij belangrijk vinden redeneren inwoners tijdens de wandelingen vanuit zichzelf: persoonlijke, sociaal-maatschappelijke, economische én fysieke aspecten die invloed hebben op hun leven. Daarmee krijg je als vanzelf verbinding tussen deze domeinen en een integraal beeld. In aanvulling op de wandelingen houdt JSO verdiepende interviews met sleutelfiguren, ondernemers of specifieke bewoners. De opgehaalde ervaringen toetsen we aan de ervaringen van professionals die achter de voordeur komen of in verbinding staan met kwetsbare groepen. Vanuit de opgehaalde ervaringen genereren we vervolgens belevingswaarden: waarden die bijdragen aan sociale kwaliteit en de kwaliteit van de leefomgeving zoals inwoners deze wensen. Dit gebeurt aan de hand van het concept sociale kwaliteit.

Belevingswaarden

Bijvoorbeeld het punt dat er ruimte moet zijn voor kleinschalige groen initiatieven. Dit staat voor de belevingswaarde dat kansen en ideeën rondom verduurzaming moeten gestimuleerd en gefaciliteerd worden door de gemeente (sociale empowerment). Het idee dat er toegankelijke sportvoorzieningen moeten zijn kan je vertalen naar de belevingswaarde dat iedereen mee moet kunnen doen (sociale inclusie). Zo maken we een set met belevingswaarden en indicatoren.

Participatie en onderzoek

Omgevingswandelingen kunnen voor twee doelen ingezet worden. Ten eerste is het een instrument voor participatie, bijvoorbeeld binnen een wijkaanpak. Inwoners denken actief mee met wat er nodig is in hun wijk en hun beleving staat centraal. Er ontstaat verbinding tussen de systeem- en leefwereld door de diverse samenstelling van de groep en het daadwerkelijk zien van situaties en ervaringen die inwoners dagelijks hebben in hun buurt. Ten tweede kunnen de omgevingswandelingen ingezet kunnen worden als onderzoeksinstrument om belevingswaarden op te halen. Dit biedt namelijk handvatten voor een omgevingsplan, omgevingsvisie, gebiedsontwikkeling en beheer van de openbare ruimte vanuit het perspectief van haar gebruikers. In dat geval spelen de vertaling van de opgehaalde ervaringen naar belevingswaarden en de verdiepende interviews een grotere rol.

Omgevingswaarden

Als kwalitatief onderzoeksinstrument kunnen de omgevingswandelingen ingezet worden binnen een breder onderzoek. Zoals in Den Haag in het ontwikkelen van omgevingswaarden. Daar zijn drie omgevingswandelingen in verschillende typen wijken uitgevoerd, aangevuld met diepte-interviews. Aan de omgevingswandelingen deden wijkprofessionals, ambtenaren en bewoners mee. Via verschillende methodieken gaven zij input op de relatie tussen fysieke en sociale functies van de wijk.

Praatplaat

De uitkomsten van de wandelingen zijn door een tekenaar in beeld gebracht in een praatplaat. Wijkmanager Laak, gemeente Den Haag, Julie Jelgerhuis Swildens : “Het geeft inzicht waar belemmeringen en kansen liggen voor de gemeente in het contact maken met verschillende groepen bewoners. En in welke mate bewoners zich kunnen en willen verbinden aan de wijk”.

Wilt u aan de slag met omgevingswandelingen of meer weten over de mogelijkheden?

Bel of mail Vincent Kokke, v.kokke@jso.nl, 06-52752638 of Fenneke de Graaf, f.de.graaf@jso.nl, 06-52752612.

De foto bovenaan dit artikel is gemaakt door Ritzo ten Cate.